Projekti
Res Publica: Integritas
Republika e Integritetit është projekti qytetar në zemër të punës së ALBeID. Nuk është një paketë zgjidhjesh të teknologjisë së lartë. Është një propozim për një zhvendosje në perceptimin qytetar: nga besimi te kushdo që bën një deklaratë, te verifikimi i asaj që është reale.
Kjo faqe përshkruan vizionin dhe filozofinë që qëndrojnë pas tij. Detajet teknike do të publikohen kur dizajni të jetë gati për shqyrtim publik.
Një objektiv i vjetër sa vetë kompania
Objektivi i projektit u vendos kur u themelua ALBeID, në vitin 2023. Nuk lindi si ushtrim akademik, as si dëshirë për të shpikur një teknologji. Lindi nga një bindje: identiteti dixhital mund të ndërtohet në mënyrë që qytetarët ta mbajnë vetë, dhe që çdo pohim për të të mund të kontrollohet nga kushdo.
Teknologjia vetëm nuk mund ta arrijë këtë. Një aftësi e qëndrueshme qytetare për debat, mandat, vendim dhe kontroll kërkon më shumë se mjete. Kërkon qytetarë që presin të verifikojnë, dhe institucione që presin të verifikohen. Ky është ndryshimi drejt të cilit punon projekti.
Integritas: tërësi dhe vazhdimësi
Fjala integritet vjen nga latinishtja integritas, e lidhur me integer: i tërë, i paprekur, i pandarë. Në kuptimin etik ajo emërton përputhjen mes asaj që dikush thotë, bën dhe mban si përgjegjësi. Këtu ajo është edhe cilësia e një rendi publik. Një rend ka integritet kur pjesët e tij nuk shkëputen fshehurazi nga njëra-tjetra: identiteti nga vullneti, vendimi nga arsyetimi, premtimi teknik nga prova, pushteti nga përgjegjësia.
I njëjti rrënjësim hap metaforën e integralit. Integrali nuk e shpall tërësinë si një objekt të gatshëm. E ndërton atë duke mbledhur pjesë gjithnjë e më të vogla, derisa boshllëqet mes tyre zhduken. Në kuptimin qytetar, çdo pjesë është një akt i lirë, i verifikueshëm dhe i përgjegjshëm i një qytetari, dhe ideali është që të mos mbetet asnjë boshllëk i pakalueshëm mes njerëzve që duan të marrin pjesë në një veprim të përbashkët.
Kufijtë kanë rëndësi. Jeta private nuk është lëndë e projektit. Formula vlen vetëm aty ku një çështje bëhet e përbashkët, dhe një akt e ruan karakterin e tij privat derisa të hyjë me vullnet në hapësirën publike.
Një zhvendosje në perceptimin qytetar
Nënshkrimet, enkriptimi, regjistrat që nuk ndryshohen pa lënë gjurmë dhe auditimet janë mjetet mbi të cilat institucionet mbështeten për të fituar besimin publik. Janë të domosdoshme. Megjithatë teknologjia e zbatuar nuk është, vetëm në vetvete, garanci e mjaftueshme: të njëjtat mjete të shkëlqyera mund t'i shërbejnë një sistemi që ende i kërkon publikut t'i besojë verbërisht operatorit të tij.
Ajo që e kthen teknologjinë në besim është hapja dhe auditueshmëria. A mund të shqyrtohet dizajni? A përputhet sistemi që funksionon realisht me atë që u publikua? A mund t'i kontrollojë dhe t'i kundërshtojë kushdo rezultatet? Këto janë kriteret e besimit që projekti përvetëson. Parimi i tij është i thjeshtë:
Asgjë nuk pranohet sepse është deklaruar. Çdo person ka të drejtën dhe mundësinë reale të gjykojë nëse një deklaratë përputhet me realitetin.
Asnjë qytetar nuk ka nevojë të bëhet kriptograf. Mjafton që çdo qytetar të mund të verifikojë vetë, të mbështetet te një ekspert i pavarur sipas zgjedhjes, të krahasojë verifikues të ndryshëm ose të kundërshtojë një rezultat. Atëherë besimi mbështetet te mundësia e kontrollit, jo te autoriteti i atij që e shpall procesin të drejtë.
Një dëshmitar i gjallë: hapja e forcon sigurinë
Projekti synon të jetë një demonstrim në funksion se hapja nuk është kërcënim për sigurinë, por mbështetja e saj më e fortë. Gjithçka është e hapur, përveç asaj që duhet të mbetet sekret: çelësat privatë dhe të dhënat personale. Dizajni, kodi, rregullat, softueri që funksionon realisht dhe regjistrat që kanë rëndësi janë të hapura për shqyrtim pa leje arbitrare.
Besueshmëria e tij matet nga aftësia e një kundërshtari për ta kontrolluar pa mundur ta manipulojë.
E drejta për të vazhduar pa kapësin
Hapja e mbron projektin edhe nga vetvetja. Meqë specifikimet, kodi dhe rregullat janë publike, qytetarët ruajnë aftësinë për të verifikuar çdo pohim kryesor, për të rindërtuar shërbimet publike dhe për të vazhduar pa këdo që mund t'i kapë ato.
Kjo e drejtë nuk është kërcënim për projektin. Është garancia e tij më e fortë kundër tradhtisë ndaj parimeve të veta.
Çfarë synon të jetë
Projekti synon t'u japë qytetarëve mjete praktike për të marrë pjesë në çështjet e përbashkëta me një identitet që e kontrollojnë vetë, duke ndarë vetëm atë që kërkon realisht çdo situatë. Mënyra si do të funksionojë do të paraqitet kur dizajni të jetë gati për shqyrtim publik.
Merr mjetet e organizimit në rrjet, jo pretendimet e një shteti. Nuk është shtet, parti, rrjet social apo zëvendësim i institucioneve publike, dhe nuk konkurron me asnjë rend ligjor.
I sinqertë për pikën ku ndodhet
Projekti nis i vogël. Në fazën e tij të parë operohet nga themeluesi. Kjo deklarohet hapur si një dobësi reale e modelit të besimit, jo e fshehur pas gjuhës teknike. Përgjigjja nuk është një premtim qëllimesh të mira. Është pushtet i bërë i dukshëm, dhe pushtet që asnjë dorë e vetme nuk mund ta përdorë.
Një regjistër publik i përgjegjësive
Çdo rol në projekt renditet në një regjistër publik. Për çdo rol, regjistri tregon qartë:
- çfarë bën roli dhe çfarë nuk i lejohet të bëjë;
- kush e mban sot dhe që kur;
- kufijtë dhe kohëzgjatjen e mandatit, si dhe çdo konflikt interesi të deklaruar;
- si mund të zëvendësohet ose të shkarkohet mbajtësi.
Regjistri tregon përqendrimin e sotëm të kontrollit, përfshirë atë të themeluesit, dhe regjistron çdo hap delegimi në momentin që ndodh. Përparimi nuk shpallet kurrë vetëm me fjalën e themeluesit. Ai tregohet në regjistër, ku kushdo mund ta kontrollojë.
Vendime me kuorum
Veprimet kritike nuk varen nga një person i vetëm. Ato u besohen disa mbajtësve të pavarur dhe mund të kryhen vetëm kur pajtohet një prag i publikuar i këtyre mbajtësve. Çdo mbajtës e vlerëson kërkesën personalisht. Derisa të arrihet kuorumi, asgjë nuk ndodh.
Asnjë administrator, gardian apo themelues nuk mund të veprojë i vetëm aty ku një vendim është kritik, dhe çdo vendim me kuorum lë një gjurmë që mund të auditohet. Projekti nuk pretendon efekt ligjor, certifikim apo përfaqësueshmëri që nuk i ka fituar.